Bijna negen op de tien Nederlandse organisaties gebruiken elke week AI. Toch levert dat nog weinig baanbrekende vernieuwing op. Dat blijkt uit de Dutch Innovation Monitor 2026 van het Amsterdam Centre for Business Innovation (ACBI) van de Universiteit van Amsterdam, gemaakt samen met SEO Economisch Onderzoek. Bedrijven zetten AI volgens het onderzoek vooral in om bestaand werk beter te doen.
AI is gewoon geworden op de werkvloer
Volgens de monitor gebruikt 88 procent van de Nederlandse organisaties wekelijks AI. Een gemiddelde medewerker werkt er ongeveer 2,9 uur per week mee. Bedrijven worden ook beter in het slim inzetten van AI, en dat hangt volgens het ACBI steeds vaker samen met betere bedrijfsresultaten.
Organisaties die verder zijn met AI, presteren beter en innoveren meer. Dat geldt vooral voor radicale innovatie en voor vernieuwing in de manier van managen. ICT en financiële dienstverlening lopen voorop. De industrie, de landbouw en de energiesector blijven achter.
Baanbrekende innovatie blijft achter
Tegelijk blijft radicale innovatie volgens het ACBI laag. Bedrijven richten zich vooral op het verbeteren van wat ze al doen. AI maakt bestaande processen sneller en efficiënter, maar leidt bij de meeste organisaties nog niet tot echt nieuwe producten, diensten of verdienmodellen.
Geopolitiek weegt zwaarder
Het aandeel bedrijven dat een grote invloed van geopolitiek merkt, steeg van 40 procent in 2025 naar 61 procent in 2026. Bij bedrijven die internationaal actief zijn, ging dat van 48 naar 77 procent. Ongeveer zeven op de tien bedrijven werken aan hun strategische weerbaarheid. Volgens het rapport heeft dat bewustzijn zich nog niet vertaald in echte weerbaarheid. Digitale diensten, grondstoffen en energie worden het vaakst genoemd als strategische afhankelijkheden.
Ook de klimaatambities liggen lager dan vóór 2024, vooral bij bedrijven met een grotere milieu-impact.
Juniorfuncties onder druk
Managers verwachten dat AI de productiviteit verhoogt. Het grootste risico ligt volgens het onderzoek bij juniorfuncties. Onderzoeksleider Henk Volberda waarschuwt dat AI de eerste stappen op de carrièreladder kan weghalen. Dat roept de vraag op hoe nieuwe medewerkers straks nog ervaring opdoen.
Volberda steunt de oproep uit het rapport-Wennink voor een nationale investerings- en innovatieagenda. Hij is positief over nieuw geld voor radicale innovatie via een nieuw Nederlands agentschap voor disruptieve innovatie.
Aansluitende managementmodellen
Het onderzoek raakt aan het idee van ambidextrie: het vermogen van een organisatie om tegelijk bestaande activiteiten te verbeteren (exploitatie) en nieuwe mogelijkheden te verkennen (exploratie). De monitor laat zien dat veel bedrijven AI vooral voor exploitatie gebruiken. Wie ook wil vernieuwen, moet daar bewust tijd, geld en mensen voor vrijmaken.
De theorie van disruptieve innovatie van Clayton Christensen helpt verklaren waarom gevestigde bedrijven vaak blijven verbeteren wat al werkt, terwijl nieuwkomers met een eenvoudiger of goedkoper alternatief de markt veranderen. De wet van de remmende voorsprong beschrijft een verwant mechanisme: het succes van nu kan vernieuwing afremmen.
Het Three Horizons-model van McKinsey verdeelt activiteiten in drie horizonten: de huidige kernactiviteiten, opkomende groeikansen en ideeën voor de verdere toekomst. Een organisatie die AI alleen in de eerste horizon inzet, bouwt weinig aan de andere twee. Om de toegenomen geopolitieke invloed systematisch in kaart te brengen, is een PESTEL-analyse een bruikbaar startpunt.
Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van de Amsterdam Business School (UvA).







