De motivatiefactoren van Herzberg: vijf voorbeelden uit de praktijk

De motivatiefactoren van Herzberg: vijf voorbeelden uit de praktijk

Een salarisverhoging maakt mensen even blij, maar zelden voor lang. Dat is in de kern wat de Amerikaanse psycholoog Frederick Herzberg eind jaren vijftig vaststelde. Wat medewerkers echt in beweging brengt, zit volgens hem in het werk zelf: iets bereiken, erkenning krijgen, verantwoordelijkheid dragen en kunnen groeien. Hieronder vijf herkenbare situaties uit de praktijk die laten zien hoe je die motivatiefactoren als leidinggevende inzet.

Herzberg in het kort: twee soorten factoren

Herzberg publiceerde zijn bevindingen in 1959 in het boek The Motivation to Work, samen met Bernard Mausner en Barbara Snyderman. Ze vroegen ongeveer tweehonderd ingenieurs en accountants naar momenten waarop ze zich uitzonderlijk goed of juist slecht voelden over hun werk. De verhalen over goede momenten gingen over heel andere dingen dan de verhalen over slechte momenten.

Daaruit ontstond de motivatie-hygiënetheorie van Herzberg, ook wel de tweefactorentheorie genoemd. Hygiënefactoren zijn zaken als salaris, arbeidsvoorwaarden, werkomstandigheden, beleid van de organisatie, de relatie met de leidinggevende en baanzekerheid. Zijn die slecht geregeld, dan ontstaat ontevredenheid. Zijn ze goed geregeld, dan verdwijnt die ontevredenheid, maar worden mensen er nog niet gemotiveerd van.

Motivatiefactoren werken anders. Herzberg noemde prestatie, erkenning, het werk zelf, verantwoordelijkheid, doorgroeien en persoonlijke groei. Die factoren zorgen voor echte betrokkenheid. Het belangrijkste inzicht: tevredenheid en ontevredenheid zijn geen uitersten van één schaal, maar twee aparte schalen. Wie alleen aan de hygiëne werkt, krijgt hooguit medewerkers die niet klagen.

Waarom motivatiefactoren zo vaak blijven liggen

In veel organisaties gaat de meeste aandacht naar hygiënefactoren. Dat is begrijpelijk: een salarisschaal, een thuiswerkregeling of een nieuwe koffieautomaat zijn concreet en goed te regelen. Motivatiefactoren vragen meer van een leidinggevende. Je moet weten wat iemand drijft, werk anders inrichten en ruimte durven geven.

Herzberg schreef daar in 1968 een bekend artikel over in de Harvard Business Review, met als kernboodschap dat je mensen niet motiveert met beloningen of druk van buitenaf. Zijn alternatief was taakverrijking: werk zo inrichten dat het meer verantwoordelijkheid, meer afwisseling en meer kans op leren bevat. De vijf situaties hieronder laten zien hoe dat er in de praktijk uit kan zien.

Vijf voorbeelden van motivatiefactoren in de praktijk

1. Prestatie: een klus die je zelf afmaakt

Neem een medewerker op een klantenservice die de hele dag vragen doorzet naar andere afdelingen. Hij hoort zelden hoe het afloopt. Geef je hem de bevoegdheid om eenvoudige problemen zelf volledig op te lossen, dan ziet hij het resultaat van zijn eigen werk. Dat gevoel van iets afronden is precies wat Herzberg met prestatie bedoelde. Het kost de organisatie weinig, maar het verandert hoe iemand naar zijn werkdag kijkt.

2. Erkenning: specifiek en op tijd

Erkenning hoeft geen prijs of bonus te zijn. Een leidinggevende die in het teamoverleg benoemt hoe een collega een lastig project heeft vlotgetrokken, en daarbij concreet zegt wat er goed ging, doet meer dan een algemeen ‘goed gedaan’ per mail. Erkenning werkt het best als ze snel volgt op de prestatie en laat zien dat je echt hebt gezien wat iemand deed. Een bonus kan prettig zijn, maar valt in Herzbergs model eerder onder salaris en dus onder hygiëne.

Tweefactorentheorie van Herzberg met hygiënefactoren en motivatiefactoren

3. Het werk zelf: afwisseling en betekenis

Stel dat een administratief medewerker al jaren dezelfde facturen verwerkt. Door haar ook te betrekken bij het verbeteren van het factuurproces, of haar contact te laten hebben met de leveranciers om wie het gaat, krijgt het werk meer inhoud. Ze ziet waarom haar taak ertoe doet en kan haar kennis inzetten. Herzberg zag de inhoud van het werk als een van de sterkste bronnen van motivatie, sterker dan de omstandigheden eromheen.

4. Verantwoordelijkheid: eigenaarschap over een resultaat

Een teamleider die elke stap van zijn mensen controleert, haalt de motivatie er onbedoeld uit. Geef een ervaren medewerker liever een duidelijk doel en laat de aanpak aan hem over, met afspraken over wanneer je samen de voortgang bespreekt. Dat vraagt vertrouwen en een team waarin fouten bespreekbaar zijn. Daarom hangt deze motivatiefactor nauw samen met psychologische veiligheid in teams: verantwoordelijkheid nemen doe je alleen als je weet dat een misser niet direct wordt afgestraft.

5. Groei en doorgroeien: leren zonder meteen te promoveren

Niet iedere organisatie heeft ruimte voor promoties. Groei kan ook op andere manieren. Denk aan een junior die een deel van een project mag trekken, een medewerker die een opleiding volgt en die kennis daarna deelt met het team, of iemand die een tijd meedraait op een andere afdeling. Het gaat erom dat medewerkers merken dat ze zich ontwikkelen. Blijft dat uit, dan vertrekken juist de mensen die je het liefst wilt houden.

Hoe je de motivatiefactoren van Herzberg toepast

Begin met een eerlijk beeld van de hygiëne. Zijn salaris, werkdruk en werkomstandigheden op orde? Zo niet, dan heeft investeren in motivatoren weinig zin, want ontevredenheid overstemt dan alles. Overmatige werkdruk is een goed voorbeeld: bij oplopende burn-outklachten lost extra erkenning het onderliggende probleem niet op.

Is de basis in orde, kijk dan per functie welke motivatoren ontbreken. Een functioneringsgesprek is een goed moment om te vragen waar iemand energie van krijgt en waar niet. Vaak blijkt dat kleine aanpassingen in taken en bevoegdheden al verschil maken.

Houd er wel rekening mee dat het model kritiek heeft gekregen. Latere onderzoekers wezen erop dat mensen successen graag aan zichzelf toeschrijven en tegenslagen aan de omstandigheden, wat Herzbergs interviewmethode kan hebben gekleurd. Ook verschilt per persoon wat motiveert: voor de een is salaris wel degelijk een drijfveer. Gebruik het model daarom als denkkader en niet als vaste wet. Wie het combineert met andere inzichten, zoals het SCARF-model over sociale behoeften op het werk, krijgt een vollediger beeld van wat medewerkers drijft.

Deel dit nieuws

WhatsApp
LinkedIn
Email

Ook interessant