Hofstede en de deeltijdcultuur: waarom het ‘vrouwelijke’ Nederland de grootste inkomenskloof van Europa heeft

Hofstede en de deeltijdcultuur: waarom het 'vrouwelijke' Nederland de grootste inkomenskloof van Europa heeft

Nederland staat in de nieuwe gelijkheidsindex van het Europees Instituut voor Gendergelijkheid (EIGE) op de vijfde plaats van de EU, met een score van 70,7 uit 100. Toch is de inkomenskloof tussen vrouwen en mannen nergens in de EU zo groot als hier. Vrouwen verdienen op jaarbasis ongeveer 69 procent van wat mannen verdienen, tegen 80 procent gemiddeld in de EU.

Een land dat goed scoort op gelijkheid, maar slecht op inkomen: dat lijkt tegenstrijdig. De cultuurdimensies van Geert Hofstede helpen die paradox te begrijpen. Ze laten zien dat de kloof niet alleen over lonen gaat, maar ook over gedeelde opvattingen over werk, zorg en succes.

Wat EIGE meet en waar Nederland uitvalt

De Gender Equality Index kijkt naar zes domeinen: werk, geld, kennis, tijd, macht en gezondheid. Nederland scoort hoog op kennis en tijdsbesteding, maar het domein geld trekt de score omlaag. De oorzaken zijn bekend. Veel vrouwen werken in deeltijd, ze zijn oververtegenwoordigd in lager betaalde sectoren zoals zorg, horeca en schoonmaak, en zorgtaken voor kinderen en naasten komen nog vooral bij hen terecht. Het ouderschapsverlof is maar deels betaald, waardoor veel vaders er weinig gebruik van maken.

Een kloof in jaarinkomen is iets anders dan ongelijke beloning voor gelijk werk. Het verschil ontstaat vooral doordat vrouwen minder uren werken en vaker in sectoren met lagere lonen zitten. Dat maakt het een vraagstuk van keuzes en verwachtingen. En daar komt cultuur in beeld.

De cultuurdimensies van Hofstede in het kort

Hofstede baseerde zijn model op een grootschalig onderzoek naar werkwaarden onder medewerkers van IBM, eind jaren zestig en begin jaren zeventig. Zijn bevindingen verschenen in 1980 in het boek Culture’s Consequences. Het model groeide later uit tot zes dimensies: machtsafstand, individualisme, masculiniteit tegenover femininiteit, onzekerheidsvermijding, langetermijngerichtheid en toegeeflijkheid. Elke dimensie beschrijft hoe een samenleving gemiddeld tegen een vraagstuk aankijkt. Het model zegt dus iets over groepen, niet over individuen. Het is daarmee een bruikbaar hulpmiddel bij een analyse van sociaal-culturele factoren.

Waarom Nederland ‘vrouwelijk’ scoort

Voor de inkomenskloof is vooral de dimensie masculiniteit tegenover femininiteit interessant. In een masculiene cultuur draait het om presteren, status en winnen. In een feminiene cultuur staan kwaliteit van leven, zorg voor anderen en overleg centraal. Nederland scoort met 14 uit 100 zeer feminien, in hetzelfde rijtje als de Scandinavische landen.

Dat klinkt als goed nieuws voor gelijkheid, en in veel opzichten is het dat ook. Maar een feminiene cultuur waardeert vrije tijd en zorg in het gezin hoog. Minder werken geldt niet als gebrek aan ambitie, maar als een verstandige keuze. Samen met een sterk individualisme ontstaat zo een samenleving waarin deeltijd voelt als persoonlijke vrijheid. Dat vooral vrouwen die vrijheid benutten, komt door rolpatronen over wie voor de kinderen zorgt. Die verklaart het model niet volledig.

Daar zit ook de beperking van Hofstede. De Scandinavische landen scoren nog femininer dan Nederland en hebben toch een kleinere inkomenskloof. Beleid, zoals goed betaald verlof en betaalbare kinderopvang, bepaalt mede hoe cultuur zich vertaalt in gedrag. Cultuur verklaart een deel van het verhaal, niet alles.

Wat werkgevers ermee kunnen

Wie de inkomenskloof in de eigen organisatie wil verkleinen, komt met gelijke uurlonen alleen niet ver. Het loopbaanbeleid is minstens zo belangrijk. Worden leidinggevende functies stilzwijgend alleen aan voltijders gegund? Kan een teamleider ook voor 32 uur werken? En geldt deeltijd onbewust als teken van minder ambitie? Een organisatie die vaders actief aanmoedigt om verlof op te nemen en minder te werken, verschuift het patroon aan beide kanten.

Door de komende regels voor loontransparantie wordt het voor werkgevers ook lastiger om beloningsverschillen buiten beeld te laten. Wie nu al weet waar de verschillen vandaan komen, kan gerichter beleid maken.

Aansluitende managementmodellen

Het uiencultuurmodel van Hofstede beschrijft cultuur als lagen: symbolen, helden en rituelen aan de buitenkant, waarden in de kern. Deeltijdregelingen en verlofbeleid zijn zichtbare buitenlagen, terwijl de opvatting over wie voor de kinderen zorgt dieper zit. Wie alleen de buitenkant verandert, ziet gedrag vaak maar langzaam meebewegen. Op organisatieniveau sluit dit aan bij de gedeelde waarden uit de zachte factoren van het 7S-model.

Het Total Rewards-model kijkt breder dan salaris. Het omvat ook secundaire voorwaarden, flexibiliteit, ontwikkeling en loopbaankansen. Zo zie je waar deeltijders achterblijven, bijvoorbeeld bij opleidingsbudget of doorgroei, ook als hun uurloon gelijk is.

De tweefactorentheorie van Herzberg onderscheidt factoren die ontevredenheid voorkomen van factoren die echt motiveren. Flexibele uren kunnen werken als hygiënefactor: zonder vertrekken mensen, maar extra inzet levert het niet op. Erkenning en groeikansen voor deeltijders werken wel als motivator.

Aanleiding voor dit artikel is nieuws van NOS.

Deel dit nieuws

WhatsApp
LinkedIn
Email

Ook interessant