Scenarioplanning: zo bereidt u uw organisatie voor op een energiemarkt die niet meer terugkeert

Scenarioplanning: zo bereidt u uw organisatie voor op een energiemarkt die niet meer terugkeert

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) verwacht niet dat de energiemarkt na de crisis rond de Straat van Hormuz terugkeert naar de situatie van daarvoor. De sporen van de crisis blijven zichtbaar, en hoe langer die duurt, hoe dieper ze worden. Opvallend is dat het IEA in zijn jaarlijkse World Energy Outlook niet één voorspelling doet, maar met meerdere scenario’s werkt. Dat is precies de manier van denken die scenarioplanning organisaties leert.

Waarom één voorspelling niet volstaat

De scenario’s van het IEA lopen ver uiteen. In het ene scenario blijven de problemen lang duren en gaan landen en bedrijven fors investeren in pijpleidingen en andere aanvoerroutes. Er zou dan in 2035 nog maar ongeveer 2 miljoen vaten olie per dag door de zeestraat gaan, tegen zo’n 20 miljoen voor de oorlog. In een ander scenario wordt het conflict snel opgelost en kunnen de olie- en gasprijzen juist flink dalen. In alle scenario’s groeit duurzame energie, met zonne-energie voorop.

Voor een manager is dat ongemakkelijk. Een begroting, een investeringsplan of een inkoopcontract gaat meestal uit van één verwachting. Als de werkelijkheid twee kanten op kan, is een plan dat op één verwachting leunt kwetsbaar. Scenarioplanning maakt die onzekerheid bespreekbaar zonder te doen alsof u de toekomst kunt voorspellen.

Wat scenarioplanning is

Scenarioplanning is een methode om een paar verschillende, maar allemaal geloofwaardige toekomstbeelden uit te werken en uw strategie daaraan te toetsen. Het doel is niet de juiste toekomst te raden. Het doel is beter voorbereid te zijn, wat er ook gebeurt.

De methode werd bekend door het werk van Pierre Wack bij Shell. Zijn planningsgroep werkte begin jaren zeventig scenario’s uit waarin de olieprijs sterk zou stijgen. Toen de oliecrisis van 1973 kwam, was Shell daar beter op voorbereid dan veel concurrenten. Wack beschreef zijn aanpak later in Harvard Business Review. Het is een bekend voorbeeld, maar ook een met een kanttekening: scenario’s helpen alleen als het bestuur ze serieus neemt en er beslissingen aan verbindt.

Scenarioplanning in vier stappen

1. Breng de drijvende krachten in kaart

Begin met de vraag welke ontwikkelingen uw organisatie de komende vijf tot tien jaar raken. Een PESTEL-analyse helpt om niets over het hoofd te zien. Voor een energie-intensief productiebedrijf horen daar nu de energieprijs, aanvoerzekerheid, klimaatregels en de snelheid van elektrificatie bij.

2. Kies de twee grootste onzekerheden

Sommige ontwikkelingen liggen vrijwel vast, zoals de groei van zonne-energie in alle IEA-scenario’s. Die neemt u in elk scenario mee. Kies daarnaast twee factoren die veel impact hebben en waarvan de uitkomst echt onzeker is. Denk aan de energieprijs (hoog of laag) en de beschikbaarheid van aanvoerroutes (verstoord of stabiel).

3. Bouw de scenario’s

Zet de twee onzekerheden tegen elkaar af. Zo ontstaan vier scenario’s, bijvoorbeeld ‘dure en schaarse energie’ tegenover ‘goedkope en ruime energie’. Geef elk scenario een korte naam en beschrijf in een paar alinea’s hoe de wereld er dan uitziet voor uw klanten, leveranciers en concurrenten.

4. Toets uw strategie

Leg uw huidige plannen naast elk scenario. Welke keuzes werken in alle vier? Die kunt u met vertrouwen nemen. Welke keuzes werken maar in één scenario? Daar zit uw risico. Spreek ook signalen af waaraan u ziet welk scenario dichterbij komt, zoals de olieprijs of nieuwe investeringen in pijpleidingen. Zo wordt scenarioplanning geen eenmalige oefening maar een vast onderdeel van het gesprek over strategie.

Een uitgewerkt voorbeeld

Stel dat een middelgrote kunststofverwerker twijfelt over een investering in een nieuwe productielijn op gas. In het scenario met dure en schaarse energie loopt die investering vast. In het scenario met goedkope energie betaalt hij zich snel terug. Een elektrische lijn met eigen zonnepanelen is in geen enkel scenario de goedkoopste keuze, maar wel in alle vier verdedigbaar. Scenarioplanning maakt die afweging zichtbaar. Het bedrijf kan dan ook kiezen voor een tussenweg, zoals een kleinere investering nu en een besluit over uitbreiding zodra duidelijk wordt welke kant de markt op gaat.

Aansluitende managementmodellen

De PESTEL-analyse is het logische startpunt van scenarioplanning. Het model ordent externe factoren in politieke, economische, sociale, technologische, ecologische en juridische ontwikkelingen. Wie wil weten hoe klimaat en energie daarin een plek krijgen, vindt meer in ons artikel over de ecologische factoren van DESTEP.

Het denken in reële opties sluit goed aan op de vierde stap. U behandelt een investering dan niet als een alles-of-nietsbesluit, maar als een reeks kleinere stappen die u kunt uitbreiden, uitstellen of stoppen zodra er meer duidelijk is. Dat past bij een markt waarin de uitkomst nog open ligt.

Met een risicomatrix kunt u de risico’s uit de scenario’s ordenen op kans en impact. Zo ziet u snel welke risico’s direct aandacht vragen en welke u alleen hoeft te volgen.

Aanleiding voor dit artikel is nieuws van NOS.

Deel dit nieuws

WhatsApp
LinkedIn
Email

Ook interessant