“Ze lieten anderen hun klanten afpakken, omdat ze ervan uitgingen dat ze in de spoorwegbusiness zaten in plaats van in de transportbusiness.” Dat schreef marketingprofessor Theodore Levitt in 1960 over de Amerikaanse spoorwegen, in zijn beroemde artikel Marketing Myopia in de Harvard Business Review. De vraag naar vervoer groeide gewoon door, maar auto’s, vrachtwagens en vliegtuigen namen die groei over. De spoorwegbedrijven keken alleen naar hun eigen product en misten zo de kansen om hun bedrijf op een andere manier te laten groeien.
Precies over die vraag gaat de Ansoff-matrix: langs welke weg kan een organisatie groeien, en hoeveel risico hoort daarbij? Het model dwingt je om verder te kijken dan je huidige product en je huidige klanten, zonder dat je meteen in avonturen stort die je niet kunt overzien. Hieronder lees je hoe de matrix werkt, wat de vier groeistrategieën inhouden en hoe ze er in de praktijk uitzien.
Waar komt de Ansoff-matrix vandaan?
De matrix is bedacht door Igor Ansoff, een Amerikaanse wiskundige en strateeg van Russische afkomst die onder meer bij Lockheed werkte. Hij beschreef het model in 1957 in het artikel ‘Strategies for Diversification’, eveneens in de Harvard Business Review. Ansoff wordt vaak gezien als een van de grondleggers van strategisch management als vak.
Het idee is eenvoudig. Een organisatie kan groeien door te kiezen tussen bestaande en nieuwe producten, en tussen bestaande en nieuwe markten. Zet je die twee keuzes tegen elkaar af, dan ontstaan vier vakken. Elk vak staat voor een eigen groeistrategie. Op managementgoeroes.nl vind je ook een beknopte uitleg van de Ansoff-matrix als naslag.
De vier groeistrategieën in het kort
De twee assen van de matrix zijn producten (bestaand of nieuw) en markten (bestaand of nieuw). Dat levert deze vier opties op:
- Marktpenetratie: bestaande producten, bestaande markt.
- Productontwikkeling: nieuwe producten, bestaande markt.
- Marktontwikkeling: bestaande producten, nieuwe markt.
- Diversificatie: nieuwe producten, nieuwe markt.
Hoe verder je van het vak linksboven (marktpenetratie) af beweegt, hoe groter het risico. Bij marktpenetratie ken je zowel het product als de klant. Bij diversificatie ken je geen van beide. Dat betekent niet dat diversificatie een slechte keuze is, maar wel dat je er meer kennis, geld en geduld voor nodig hebt.
Om de strategieën concreet te maken, gebruiken we hieronder steeds een fictief voorbeeld: een Utrechtse koffiebranderij die bonen verkoopt aan horecazaken in de regio. Waar het helpt, noemen we ook een bekend voorbeeld uit de praktijk.
Marktpenetratie: meer verkopen aan je huidige markt
Bij marktpenetratie probeer je met je bestaande producten een groter deel van je huidige markt te winnen. Dat kan door bestaande klanten vaker of meer te laten kopen, door klanten van concurrenten over te halen of door mensen in je doelgroep te bereiken die het product nog niet gebruiken.
Gebruikelijke middelen zijn scherpere prijzen, meer promotie, een betere distributie of een klantprogramma. Ook cross selling en upselling passen hierbij, omdat je meer omzet haalt uit klanten die je al hebt.
De koffiebranderij kan bijvoorbeeld een abonnement aanbieden waarbij horecazaken elke week automatisch hun bonen krijgen, met een kleine korting. De branderij verkoopt hetzelfde product aan dezelfde soort klanten, maar bindt ze sterker en haalt er meer volume uit.
Het risico is laag, maar de groei heeft een plafond. In een verzadigde markt ga je vooral concurreren op prijs, en dat drukt de marges.
Productontwikkeling: iets nieuws voor bestaande klanten
Bij productontwikkeling breng je nieuwe producten op de markt voor klanten die je al kent. Je gebruikt je kennis van die klanten en je bestaande relaties, maar je moet wel investeren in ontwikkeling en lancering.
De koffiebranderij kan haar horecaklanten bijvoorbeeld ook koffiemachines, onderhoud en barista-trainingen aanbieden. De klant is dezelfde, het aanbod is nieuw. Veel fabrikanten van levensmiddelen werken op dezelfde manier: ze brengen bij hun vaste afnemers regelmatig nieuwe smaken, varianten of verpakkingen op de markt.
Het risico zit vooral in de vraag of het nieuwe product aanslaat. Een goede kennis van de behoeften van je klanten verkleint dat risico, net als testen met een eenvoudige eerste versie voordat je groot investeert.
Marktontwikkeling: bestaande producten naar nieuwe markten
Bij marktontwikkeling zoek je nieuwe klantgroepen voor wat je al maakt. Die nieuwe markt kan geografisch zijn (een ander land of een andere regio), maar ook een nieuw segment of een nieuw verkoopkanaal.
Voor de koffiebranderij kan dat betekenen dat ze een webwinkel opent voor consumenten, of horecazaken gaat bedienen in Amsterdam en Rotterdam. De bonen blijven hetzelfde, de afnemers veranderen. Een bekend voorbeeld op grotere schaal is de internationale uitbreiding van koffieketens die hun bestaande concept naar steeds nieuwe landen brengen.
Het risico is hoger dan bij marktpenetratie, omdat je de nieuwe markt minder goed kent. Klantgewoonten, concurrentie en regels kunnen anders zijn. Een gedegen marktonderzoek en een inschatting van het totale marktpotentieel zijn daarom geen overbodige luxe.

Diversificatie: nieuw product, nieuwe markt
Bij diversificatie stap je met een nieuw product in een markt waar je nog niet actief bent. Dit is de strategie met het hoogste risico, maar ook de strategie die een organisatie het minst afhankelijk maakt van één markt.
Vaak wordt onderscheid gemaakt tussen verwante en niet-verwante diversificatie. Bij verwante diversificatie bouw je voort op iets wat je al goed kunt. De koffiebranderij kan bijvoorbeeld een eigen koffiebar openen voor consumenten, of haar kennis van branden en inkopen gebruiken om thee te gaan verkopen aan kantoren. Bij niet-verwante diversificatie is er nauwelijks een verband met de huidige activiteiten.
Een bekend voorbeeld van geslaagde diversificatie is Amazon Web Services. Amazon was een webwinkel voor consumenten, maar begon in 2006 rekenkracht en opslag te verkopen aan bedrijven. Dat was een nieuw product voor een nieuwe markt, al bouwde het voort op de technische infrastructuur die Amazon voor zichzelf had ontwikkeld. Juist die verwantschap maakte de stap minder riskant dan hij op het eerste gezicht lijkt.
Hoe gebruik je de Ansoff-matrix in de praktijk?
De matrix is vooral een denkhulpmiddel. Hij geeft geen antwoord op de vraag welke strategie de beste is, maar helpt je om opties naast elkaar te zetten en het risico ervan bewust te wegen. Een werkwijze die vaak goed werkt:
- Breng eerst je huidige situatie in kaart: welke producten verkoop je aan welke markten, en hoe gaat het daarmee? Een SWOT-analyse helpt om sterke punten en kansen helder te krijgen.
- Bedenk per vak van de matrix een of meer concrete groeiopties.
- Beoordeel elke optie op verwachte opbrengst, benodigde investering, risico en aansluiting bij wat je organisatie al goed kan.
- Kies een mix. Veel organisaties combineren een veilige strategie, zoals marktpenetratie, met een kleinere, riskantere stap naar productontwikkeling of marktontwikkeling.
De Ansoff-matrix werkt goed samen met de BCG-matrix. Waar de BCG-matrix laat zien hoe je huidige producten ervoor staan, helpt de Ansoff-matrix om te bepalen waar je groei vandaan kan komen.
De beperkingen van het model
De eenvoud van de matrix is meteen de zwakte. In werkelijkheid is ‘nieuw’ of ‘bestaand’ zelden zwart-wit. Een licht aangepast product voor een verwante doelgroep valt ergens tussen de vakken in. Het helpt daarom om de assen als een glijdende schaal te zien in plaats van als twee hokjes.
Het model zegt ook niets over concurrenten, over de financiële haalbaarheid of over de vraag of je organisatie de juiste mensen en middelen heeft. De matrix laat zien welke richting je op kunt, maar niet of je die richting ook aankunt. Daarvoor heb je aanvullende analyses nodig, zoals een concurrentieanalyse en een realistische businesscase.
Het model gaat er ook van uit dat groei het doel is. Soms is het verstandiger om te consolideren, te snoeien in het assortiment of je juist op minder markten te richten. Ook dat zijn strategische keuzes, al passen ze niet in een van de vier vakken. Gebruik de matrix dus als startpunt voor een goed gesprek over groei, niet als vervanging van dat gesprek.







