Bedrijven stappen in hoog tempo over op open AI-modellen, die ze gratis kunnen downloaden en op eigen servers of bij een cloudpartij naar keuze kunnen draaien. Een groot deel van die modellen komt van Chinese makers als Alibaba en DeepSeek. Op het platform OpenRouter is de verhouding binnen een jaar omgedraaid: eind 2025 liep ongeveer 30 procent van het gebruik via open modellen, nu is dat zo’n 70 procent. Ook andere analyses van de OpenRouter-cijfers laten die verschuiving zien.
Voor managers is dat meer dan een technisch detail. De keuze voor een AI-model bepaalt wat je betaalt, waar je bedrijfsgegevens terechtkomen en hoe afhankelijk je wordt van één leverancier. Die afweging hoort daarom niet alleen bij de IT-afdeling te liggen.
Waarom open modellen aantrekkelijk zijn
Gesloten modellen, zoals die van OpenAI, Google en Anthropic, gebruik je via een abonnement of betaal je per gebruik. De software zelf krijg je niet in handen. Bij een open model download je de modelbestanden en bepaal je zelf waar het draait. Dat scheelt licentiekosten, al betaal je wel voor rekenkracht, opslag en de mensen die het systeem beheren.
Het tweede argument is controle. Een organisatie die met gevoelige gegevens werkt, zoals een zorginstelling of een advocatenkantoor, wil vaak dat die gegevens in Europa blijven. Met een open model op een Europese server kan dat. Het Amsterdamse advocatenkantoor Driven Lawyers laat bijvoorbeeld een kleine versie van Alibaba’s Qwen-model op servers in Duitsland draaien om contracten samen te vatten.
De keerzijde: een nieuwe vorm van afhankelijkheid
Wie overstapt naar een open model, ruilt de afhankelijkheid van een Amerikaanse aanbieder niet automatisch in voor onafhankelijkheid. De Chinese overheid werkt aan regels waardoor open AI-modellen mogelijk alleen met een vergunning openbaar mogen worden, of buiten China helemaal niet meer beschikbaar komen. Modellen die al openbaar zijn, vallen volgens het huidige plan niet onder die vergunningsplicht. Een model dat je nu gebruikt blijft dus werken, maar het is onzeker of er betere opvolgers komen.
Dat raakt de levensduur van je investering. Een organisatie die processen bouwt rond één modelfamilie, kan over een paar jaar vastzitten aan een versie die niet meer wordt doorontwikkeld. Je kunt dan wel overstappen, maar dat kost tijd voor testen, aanpassen en opnieuw beoordelen van de resultaten. Vergelijk het met de discussie over clouddiensten: ook daar bleek de mogelijkheid om van leverancier te wisselen een strategische eigenschap, geen technische bijzaak.
Zo maak je de keuze strategisch
Begin met de vraag welke gegevens het model verwerkt. Gaat het om openbare informatie of om klantdossiers, personeelsgegevens en vertrouwelijke contracten? Hoe gevoeliger de gegevens, hoe zwaarder de vraag weegt waar het model draait en wie erbij kan.
Kijk daarna naar de totale kosten, niet alleen naar de licentie. Een gratis model dat je zelf moet beheren, beveiligen en bijwerken, kan duurder uitvallen dan een betaalde dienst. Voor een kleine organisatie zonder eigen technische kennis ligt een gesloten dienst of een Europese hostingpartij vaak meer voor de hand.
Bouw wisselbaarheid in. Maak je toepassingen zo dat het onderliggende model te vervangen is, en test af en toe een alternatief. Zo voorkom je dat een besluit in Peking of Silicon Valley je bedrijfsvoering stillegt. Dat sluit aan bij bredere lessen over ketenrisico bij IT-leveranciers en over afhankelijkheid van cloudleveranciers.
De vraag wie beslist, verdient ook aandacht. De IT-afdeling kan de technische opties beoordelen, maar juridische zaken, inkoop en de directie horen mee te kijken. De keuze raakt privacy, contractrisico en strategie tegelijk. Organisaties die echt waarde halen uit AI leggen zulke besluiten meestal niet bij één afdeling neer.
Aansluitende managementmodellen
De make-or-buy-analyse helpt bij de basisvraag: doe je het zelf of koop je het in? Een open model zelf draaien is een vorm van ‘make’, een abonnement op een gesloten model is ‘buy’. Het model dwingt je om kosten, benodigde kennis, controle en risico naast elkaar te zetten in plaats van alleen naar de prijs te kijken.
De Kraljic-matrix deelt inkoop in op basis van financiële impact en leveringsrisico. Een AI-model dat diep in je primaire processen zit en waarvan de toekomst onzeker is, valt al snel in het kwadrant van strategische producten. Daar horen langetermijnafspraken, alternatieven en actief leveranciersbeheer bij.
Porters vijfkrachtenmodel laat zien hoe machtig leveranciers in een markt zijn. Zolang er veel concurrerende open en gesloten modellen zijn, is die macht beperkt. Als het aanbod van open modellen opdroogt door nieuwe regels, verschuift de macht terug naar een paar grote aanbieders. Wie dat scenario vooraf doordenkt, maakt een robuustere keuze.
Aanleiding voor dit artikel is nieuws van NOS.
